ABD ile İran arasında varılan mutabakatın üzerinden yalnızca 20 gün geçmesinin ardından çatışmalar yeniden şiddetlendi. İran Devrim Muhafızları Ordusu Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığını duyururken bölgedeki askeri saldırılar, deniz taşımacılığı ve küresel enerji arzına ilişkin endişeleri artırdı.
İran Ürdün’deki ABD üssünü hedef aldı
İran Devrim Muhafızları Ordusu, Ürdün’deki bir ABD askeri hava üssüne balistik füzeler fırlattığını açıkladı. Kurum ayrıca Ürdün halkına ülkedeki ABD askeri varlığına karşı çıkma çağrısı yaptı.
Ürdün ordusu, İran’dan gelen ve ülke hava sahasına giren dört füzenin hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü bildirdi. Saldırıda can kaybı, yaralanma veya maddi hasar meydana gelmedi.
ABD Merkez Komutanlığı, ABD Başkanı Donald Trump’ın onayıyla İran’daki hedeflere yaklaşık beş saat süren hava saldırıları düzenledi. Bu operasyon, ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı saldırılarının üst üste üçüncü gece devam ettiğini gösterdi.
İran basını, Bender Abbas Limanı dahil çeşitli noktaların vurulduğunu ve bazı deniz bakım tesislerinin hasar gördüğünü aktardı.
Trump’ın geçiş ücreti önerisi tartışma yarattı
Trump, Hürmüz Boğazı’nın açık kalacağını ve ABD’nin bölgedeki güvenliği üstleneceğini açıkladı. Buna karşılık boğazdan geçen yüklerin yüzde 20’sine denk gelen bir ücret alınmasını öneren Trump, İran’a yönelik deniz ablukasının yeniden uygulanacağını bildirdi.
Birleşmiş Milletler bünyesindeki Uluslararası Denizcilik Örgütü ise uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlardan zorunlu geçiş ücreti alınmasının hukuki dayanağı bulunmadığını belirtti. Yeni çatışmaların ardından uluslararası petrol fiyatları gün içinde yaklaşık yüzde 3 yükseldi.
6 Temmuz’da 70 doların altına gerileyen Batı Teksas türü ham petrol, 13 Temmuz’da 78,14 dolara çıktı. Brent petrol ise aynı dönemde yüzde 15,7 artarak 71,99 dolardan 83,30 dolara yükseldi.
Körfez ülkeleri alternatif güzergahlara yöneliyor
Center for a New American Security Kıdemli Araştırmacısı Rachel Ziemba, Hürmüz Boğazı’nın savaş öncesindeki işleyişine dönme ihtimalinin neredeyse kalmadığını değerlendiriyor. Wall Street işlemcileri bu beklentiyi NACHO kısaltmasıyla tanımlamaya başladı.
Mini sözlük: NACHO, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılma ihtimalinin bulunmadığı yönündeki piyasa beklentisini anlatan bir kısaltmadır.
Goldman Sachs, yapımı veya planlaması süren yedi boru hattının devreye alınması halinde Körfez petrol ihracatının yüzde 45’inden fazlasının 2027 sonuna kadar Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan taşınabileceğini öngörüyor. Bu oranın 2028 sonunda yüzde 60’ı aşabileceği hesaplanıyor.
| Dönem | Ek boru hattı kapasitesi | Hürmüz’ü kullanmayacak pay |
|---|---|---|
| 2027 sonu | Günlük 3,8 milyon varil | Yüzde 45’in üzerinde |
| 2028 sonu | Günlük 7,3 milyon varil | Yüzde 60’ın üzerinde |
Goldman Sachs Analisti Alexandra Paulus, yeni altyapının Hürmüz kaynaklı enerji fiyatı riskini önemli ölçüde azaltabileceğini değerlendiriyor.
Dubai merkezli küresel liman işletmecisi DP World de Birleşik Arap Emirlikleri’nin doğu kıyısında yeni bir liman ve konteyner terminali planlıyor. Umman Körfezi’ne yanaşacak gemilerin yükleri, Dubai ve Abu Dabi gibi merkezlere karayoluyla taşınacak.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından Cebel Ali Limanı’ndaki yük hareketliliği yüzde 90 ile yüzde 95 arasında geriledi. DP World yetkilileri, alternatif liman tesisinin yaklaşık 18 ay içinde tamamlanabileceğini belirtti.
