Fed araştırmacılarına göre petrol fiyatlarındaki artış, pandemi öncesine kıyasla gelişmiş ekonomilerde çekirdek enflasyonu daha fazla yükseltiyor ve etkisi daha uzun sürüyor. Araştırmacılar, bu iki eğilimin devam etmesi halinde incelenen beş ekonomide ortalama çekirdek enflasyonun 2027 ortasında yüzde 2,8’e yaklaşabileceğini hesapladı.
Andrea De Michelis, Musa Orak, Avani Pradhan ve Albert Queralto’nun hazırladığı çalışma, ABD, Kanada, Euro Bölgesi, Japonya ve Birleşik Krallık’ın 2000’in ilk çeyreğinden 2026’nın ikinci çeyreğine kadar olan verilerini kapsıyor. Yazarlar, Brent petrol fiyatlarının ekonomideki temel fiyat eğilimini izlemek için kullanılan çekirdek enflasyona nasıl yansıdığını incelerken tedarik zincirindeki aksamaları ve ekonomik faaliyetin seyrini de hesaba kattı.
Yüzde 10’luk petrol artışı fiyatları nasıl etkiliyor?
Pandemi öncesi verilerde petrol fiyatlarının çekirdek enflasyon üzerindeki etkisi çok zayıftı. Araştırmacılar, 2021 başından itibaren bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı hale geldiğini belirledi. Aynı dönemde önceki çeyreklerdeki enflasyonun sonraki döneme ne ölçüde taşındığını gösteren katsayı da 0,35’ten 0,65’e yükseldi.
Araştırmacılar bu değişimin boyutunu, petrol fiyatının kalıcı olarak yüzde 10 arttığı bir senaryoyla gösterdi. Çekirdek enflasyonun hesaplandığı fiyat endeksi, üç yılın sonunda pandemi öncesi koşullarda yüzde 0,05, pandemi sonrası koşullarda ise yüzde 0,35 yükseliyor. İkinci hesaplamada etkinin büyük bölümü ilk iki yılda ortaya çıkıyor.
2027 ortası için yüzde 2,8 senaryosu
Araştırmacılar, 2026’daki petrol artışının olası etkisini hesaplamak için ağustos başındaki Brent vadeli işlem fiyatlarını esas aldı. Tedarik zinciri üzerindeki baskının da zamanla hafifleyeceğini varsaydı. Pandemi öncesindeki ilişkilerle yapılan hesaplamada yıllık çekirdek enflasyon ortalama yüzde 2,2 civarında zirve yapıyor. Enflasyonun daha kalıcı hale gelmesi hesaba katıldığında oran yüzde 2,5 dolayında seyrediyor. Petrol fiyatlarının daha güçlü etkisi de eklendiğinde çekirdek enflasyon 2027 ortasında yüzde 2,8’e yaklaşıyor, 2028 sonunda ise yüzde 2,2 civarına geriliyor.
Yazarlar, ölçtükleri iki eğilimin 2028 sonuna kadar sürmesine dayanan bu hesaplamayı, petrol artışının olası etkisi için bir üst sınır senaryosu olarak görüyor. Pandemi sonrasındaki kısa dönemde ekonomilerin yeniden açılmasıyla canlanan talep, kamu destekleri ve tedarik zincirindeki aksamalar da fiyatları etkiledi. Bu verilerle şirketlerin fiyatlama davranışındaki kalıcı bir değişimi, daha sık yaşanan veya daha uzun süren arz şoklarının etkisinden ayırmak güç. Bu nedenle tek başına bir petrol şokunun etkisi daha sınırlı kalabilir.
Merkez bankaları için faiz ikilemi
Çalışmadaki ayrı bir model, petrol arzının daralmasıyla fiyatların yüzde 10 yükseldiği bir senaryoyu inceliyor. Petrol maliyetleri fiyatlara daha güçlü yansıdığında ve enflasyon daha kalıcı olduğunda, ekonomik faaliyetteki kayıp pandemi öncesi koşullara göre yaklaşık iki katına çıkıyor. Modelde merkez bankaları, ekonomi yavaşlarken enflasyonu dizginlemek için faizleri daha fazla artırıyor. Yükselen maliyetler üretimi baskılarken, pahalı enerji ve sıkı para politikası da harcamaları kısıyor.
Makalede, Avrupa Merkez Bankası ile İngiltere Merkez Bankası’nın temel enflasyon göstergelerinde genel olarak istikrarlı bir seyir gördüğü, buna karşılık yukarı yönlü risklerin arttığına dikkat çektiği aktarılıyor. Fed araştırmacılarına göre petrol fiyatlarının vadeli piyasada öngörülenden daha uzun süre yüksek kalması veya tedarik zincirindeki aksamaların uzaması, bu riskin çekirdek fiyatlara yansıma ihtimalini artırıyor.
Sonuç olarak, Fed araştırmasının çizdiği senaryoda, petrol fiyatları yüksek kalır ve çekirdek enflasyonun düşüşü yavaşlarsa merkez bankaları faizleri daha uzun süre yüksek tutabilir. Böyle bir ortamda kısa vadeli devlet tahvilleri gibi daha düşük riskli araçların sunduğu faiz getirisi daha cazip hale gelir. Yatırımcıların risk alma isteğinin azalması ise Bitcoin ve diğer kripto paralara yönelik talebi zayıflatarak fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı yaratabilir.
USDT
AAPL