4 Mart’ın son saatlerinde AK Parti’den Ömer İleri Plan ve Bütçe Komisyonunda onaylanan kripto para vergi yasasıyla ilgili duyuru paylaştı. Bu duyuru ilk aşamada yatırımcılar tarafından “anlaşılmak istediği” gibi anlaşılmış olsa da komisyondan geçen maddelerin çoğu ilk önerideki maddelerle aynı. Ancak çok fazla kafa karışıklığı var.
Yerel Kripto Borsaları
SPK gözetimindeki yerel borsalara banka hesabınızdan TL gönderip işlem yapıyorsanız yasa Mecliste onaylanıp Cumhurbaşkanı onayıyla Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra alım satım işlemlerinde %0,03 işlem vergisi ödenecek. Bu maliyet borsaların sırtında olacak ancak yerel borsalar bunu müşteriye yansıtabilir. Borsa işlem komisyon gelirinin kabaca %33’üne tekabül eden bu oran borsalarca karşılanabilir, daha fazla müşteri çekmek için bunu yapmak isteyenler olabilir.
Bunun dışında kripto para alım satımlarınızda elde ettiğiniz gelirden herhangi bir vergi tahsil edilmeyecek. Dünkü komisyon görüşmesindeki tek kazanım kazançtan %10 oranında kesilecek verginin ilk aşamada sıfırlanmasıydı. Ancak bu oran gelecek Cumhurbaşkanı kararıyla %20’ye kadar çıkarılabilecek.
Global Kripto Para Borsaları
Kafa karıştıran kısım tam olarak burası ve tek can sıkan bölüm de burada. Eğer yerel borsadan global borsaya para gönderiyor ve örneğin Binance borsasında işlem yapıp kazanç elde ediyorsanız bu bakiyeyi çektiğinizde %15 ile %40 arasında değişen oranlarla vergi ödeyeceksiniz.
Peki kazanç elde etmediniz ancak global borsadaki zararda olan bakiyenizi yerel borsaya çektiniz bu durumda ne olacak? Yine vergi ödemeyeceksiniz çünkü banka hesabınızdan yerel borsaya buradan da global borsaya yaptığınız transfer “global borsadan çektiğiniz bakiyenin altında” olacak. Herhangi bir vergi incelemesinde global borsadaki işlemlerinizin dökümüyle başvuru yapıp zararda olduğunuzu kolayca ispat ederek zarardaki bakiyenizden vergi tahsilinin önüne geçebileceksiniz.
Yukarıdaki komisyon tutanaklarında göreceğiniz üzere 2027 Ocak ayı itibariyle CARF gereğince global borsalar yerel makamlarla bilgi paylaşımı yapacak. Yani globaldeki zararınızı işlem dökümünüzle ispat etmeniz gerekmeyecek Gelir İdaresi bunu zaten teyit edebilecek.
Dolayısıyla “zaten %50 zarardayım şimdi bir de globaldeki zararda olan bakiyemi çektiğimde benden vergi mi alınacak?” sorusu böylece açıklığa kavuşuyor.
Soru-Cevap
Soru: Airdrop, stake geliri, ödül vesaire olarak DeFi cüzdanıma veya global borsa hesabıma yatan kripto parayı yerel borsaya çektiğimde vergi ödeyecek miyim?
Cevap: Evet buradaki maliyetiniz sıfır olduğu için %15 ile %40 arasında değişen oranda vergi ödeyeceksiniz.
Soru: DeFi işlemlerinden elde ettiğim kazançlar CARF ile 2027 Ocak itibariyle otomatik GİB tarafından teyit edilemeyecek. Bu durumda tüm bakiye için değil sadece kazanç için nasıl vergilendirme olacak?
Cevap: DeFi işlemlerinizin on-chain dökümünü sunmaktan başka çareniz bulunmuyor. Memur bu dökümü inceleyecek ve hesapladığınız kazancı teyit ederek buna göre hesaplama yapabilecek. İlk aşamada karmaşaya neden olsa da bunun kolaylaştırılması için yönergeler yayınlanacaktır.
Soru: Vergilendirme ne zaman başlayacak?
Cevap: Meclis görüşmelerinde eğer özel bir madde eklenmezse normal şartlarda 2026 yılında yasalaşacağı için (en erken Mayıs-Haziran gibi) 2027 Mart beyanınızda bu yılki global borsa kazançlarınızın beyanını vermeniz istenecek. 2027 itibariyle de global borsalardan veri akışı başlayacağı için beyan vermeyenlerin takibi ve cezalandırılması riski başlıyor.
Soru: Geçmiş yıllara dönük vergilendirme olacak mı?
Cevap: Vergi kanunları anayasaya göre geçmişe dönük çalıştırılamaz. Ayrıca mevcut düzenlemenin yasalaşmasının ardından GİB kılavuzlar yayınlayarak rehberlik sağlayacaktır. Dolayısıyla 2026’dan önceki yıllara ait kazançlarla ilgili vergilendirme henüz o dönemde yasal zemin oluşturulmadığı için talep edilememelidir. Bu konuda Danıştay kararları bulunuyor Avukatınız ve Mali Müşavirinizle görüşebilirsiniz.
Soru: Globaldeki tüm paramızı, kazancımızı yerel borsaya henüz bu tasarı yasalaşmadan önce çekersek yine vergi çıkar mı?
Cevap: Eğer varlık barışı tarzında bir madde bu kaosu ortadan kaldırmak için eklenmezse evet yine vergi çıkar. Varlık barışı maddesi düzenlemeye 1 seferlik eklenirse verilen süre içinde globaldeki tüm varlığınızı yerel borsalara %1-2 gibi kesintiyle çekebilirsiniz ardından yerel borsalarda yaptığınız işlemlerden %0,03 oranında tek vergiyle muhatap olursunuz.
Soru: Yerel borsalarda kaldıraçlı işlemler yok ve pariteler son derece sınırlı. Global borsalarda işlem yapmanın yolu yok mu?
Cevap: Komisyon görüşme tutanaklarını incelediğinizde de göreceğiniz üzere yerel borsaları teşvik kastı da içeren bir düzenlemeden bahsediyoruz. 2021 yılından bugüne bazı yerel borsaların global borsalara karşı sınırlama için çalışmalar yaptığı iddia ediliyordu ancak bunları ispatlamak mümkün değil. Bugünkü tasarıya bakarsak yerel borsalar büyük ölçüde istediklerini almış durumda. Eğer global borsaların avantajından yararlanmak istiyorsanız kazançlarınızın %15-40 arasında vergilendirilmesini kabullenmiş olacaksınız.
Soru: Yurt dışında hesap, şirket açıp globaldeki parayı oraya çeksek ne olur?
Cevap: Yine bu parayı Türkiye’ye sokarken sizden kaynağı sorulacaktır ve bununla ilgili vergilendirme yapılacaktır.
Soru: Elden bozum veya yurt dışına gidip bozup nakitle gelme seçeneklerinin riskleri neler?
Cevap: Türkiye içinde elden bozum veya kripto transfer edip bakiyeyi ibana alma durumu kara para aklama gibi konulardan ceza almanıza yol açabilir. Yurt dışında bozum yapıp Türkiye’ye gelirken gümrüğün belirlediği sınıra kadar parayı beyansız (10 bin euro olması gerekiyor) sokabilirsiniz. Ancak beyandan kaçınmak için sınırın altında para sokmak istediğinizde parçalı işlemle izlemeden kaçınma yaptığınız düşünülüp yine denetime sokulabilirsiniz bu durum da riskli.
Soru: Soğuk cüzdanımdaki bakiyemi yerel borsaya gönderip bozduğumda vergi ödeyecek miyim?
Cevap: On-chain veriler silinmez. Sizin bu soğuk cüzdana gönderdiğiniz bakiye geçmişe dönük izlenebilir. Örneğin 1 Mart 2020’de 100 bin TL’yi banka hesabınızdan yerel borsaya gönderdiniz, bunun karşılığında USDT alarak bunu global borsaya attınız, global borsada ETH alıp soğuk cüzdana gönderdiniz. Banka, yerel borsa, global borsa ve on-chain cüzdan hareket dökümlerinizle bunu ispatlayabilirsiniz. Eğer soğuk cüzdan bakiyenizi yerel borsaya gönderip sattığınızda kazanç elde ettiyseniz ilgili yıl için yine kazancınız ölçüsünde %40’a kadar vergi ödeyeceksiniz.
Soru: Mevzuat dün son halini mi aldı?
Cevap: Hayır son halini almadı. Birkaç bin doları olan yatırımcı için acı verici olsa da mevzuat bu haliyle kabul edildiğinde yapabilecek bir şeyleri yok. Ancak milyon dolarlık yatırımı olanlar Gürcistan, Dubai gibi alternatifleri değerlendirip belki yatırımla oturum almaya kadar alternatifler düşünecektir. %40 vergi son derece ağır olduğundan büyük yatırımcı için bu normal karşılanabilir. Eğer Ömer İleri ve ekibi Türkiye’ye milyarlarca dolar çekmek için “daha makul vergi oranı getirelim buradaki yatırımcı yurt dışına kaçmasın yurt dışındaki de buraya gelsin” derse %40’a kadar olan vergi %5 gibi sabit bir oranla değiştirilebilir. Bu durumda dünyanın dört bir yanından kripto yatırımcıları dünya başkenti olarak kabul edilen İstanbul’a gerçekten yaşamak ve vergi avantajından yararlanmak için gelerek ekonomimize katkı sağlayabilir. Burada 2 seçenek var Türkiye’deki yatırımcı mı yurt dışına gidecek yoksa yurt dışındaki yatırımcı mı buraya gelecek? Eğer yurt dışındaki yatırımcıyı buraya çekecek bir oran açıklanırsa 4,2 milyar TL’lik yıllık gelir projeksiyonu gülünç hale gelecektir çünkü 50-100 büyük yatırımcının bile Türkiye’ye sokabileceği bakiye daha büyük olacaktır.
Ömer İleri biraz önce umut verici biçimde şunları yazdı;
“Kripto varlıklar ve benzeri yeni gelişmekte olan alanlarla ilgili yasal düzenleme çalışmaları yapılması ve bu çalışmaların çeşitli yönleriyle kamuoyunda gündeme gelmesi doğal ve doğru süreçlerdir. Biz, gerek partimiz gerekse hükümetimiz olarak, gündeme gelen görüşleri ve hassasiyetleri her daim yakından takip ediyoruz. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde, Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda yeni gelişen teknoloji alanlarında öncü olma iddiamız devam edecektir.”
