Kripto para ve geleneksel finans dünyası, menkul kıymetlerin dijital ortama taşınmasına yani tokenizasyona dair tartışmalarda yeni bir döneme giriyor. Tokenizasyon, hisse senedi, tahvil gibi finansal ürünlerin 7/24 çalışan blockchain altyapılarına taşınarak piyasaların sürekli açık, şeffaf ve maliyet açısından daha verimli hale gelmesini vadediyor. Destekçileri, bu modelin yatırımcılara daha hızlı ve esnek ticaret, şirketlere ise şeffaflık ve veri avantajı sunabileceğini düşünüyor.
Bullish’in Transfer Agent Satın Alımı
Geçen hafta, kripto para borsası CoinDesk’in de sahibi olan Bullish, transfer agent Equiniti’yi 4,2 milyar dolara satın alma anlaşmasıyla bu alanda yeni bir hamle başlattı. Equiniti, borsada işlem gören şirketlerin hissedar bilgilerini tutan; hisse alım-satımlarını, temettü ödemelerini ve şirket işlemlerini yöneten az bilinen ama kritik bir finansal hizmeti sağlıyor.
Bullish CEO’su Tom Farley, şirketin kazanç toplantısında, son dönemde tokenizasyon adı altında piyasaya sürülen birçok ürünün aslında yalnızca klasik hisselerin dijital temsilleri, yani “IOU”lar (borç senedi) olduğunu söyledi. Farley, transfer agent’ı doğrudan sahiplenmenin, tokenleştirilen hisselerin doğrudan şirket kayıtlarına işlenmesini sağlayabileceğini belirtti.
“Şirketlerin yatırımcı ilişkileri yönetiminde yaşadığı en büyük sorun, mevcut altyapı nedeniyle kendi hissedarları hakkında çok sınırlı bilgiye sahip olmaları. Tokenizasyon, bu açıdan büyük bir şeffaflık ve bilgi akışı sağlayabilir.”
Tokenleştirilen hisselerin gerçek zamanlı izlenebilmesi, şirketlere hisseleri kimlerin, ne kadar süreyle elinde tuttuğuna dair veri sağlarken, yatırımcılar için de hafta sonları ve mesai saatleri dışında hisse senedi ticareti gibi avantajlar doğuruyor.
Piyasa Yapısı ve Likidite Tartışmaları
Tokenizasyonun yaygınlaşmasıyla birlikte finansal endeks sağlayıcıları ve büyük fon kuruluşları yeni sorularla karşı karşıya kalıyor. FTSE Russell’ın dijital varlıklardan sorumlu yöneticisi Kristine Mierzwa, tokenleştirilen hisse senetlerinin piyasa değeri, likidite ve endekslere dahil edilme kriterleri üzerindeki etkisini ciddi biçimde tartıştıklarını ifade etti. Endekslerin hesaplanmasında, halka açık hisselerin piyasa değeri ve dolaşımdaki payı öne çıkıyor. Ancak şirketlerin aynı hisseleri hem klasik borsalarda hem de blockchain tabanlı token formatında satması, bu hesaplamada karmaşa yaratıyor.
“Büyük varlık yöneticileri halihazırda tokenleştirilmiş hisseleri kendi denetimlerinde tutamıyorsa, bu hisseleri endeks hesaplamasına katmak istemeyebilirler. Ancak bu durum hızla değişebilir; büyük finansal kuruluşlar blockchain projelerinde ciddi bir ivme yakaladı.”
Son dönemde BlackRock, Franklin Templeton ve Apollo gibi dev fon yöneticileri tokenleştirilmiş fon ürünleriyle bu alana doğrudan adım attı. Robinhood ve Kraken de tokenleştirilmiş hisse senetleriyle ilgili girişimlerde bulundu. Coinbase destekli projeler ise stablecoin ve blockchain ile gerçek zamanlı para takasını daha yaygın hale getirmeye çalışıyor.
Gerçek Zamanlı Takas ve Fiyatlandırma Sorunları
Tokenleştirilen varlıkların 7/24 işlem görmesi, geleneksel piyasalardaki kapanış saatlerinden bağımsız fiyat oluşumlarıyla yeni sorunlar ortaya çıkarıyor. Hafta sonunda blockchain üzerinde ticarete devam eden örneğin Apple hisselerinin fiyatı ile Nasdaq’ın pazartesi sabahı açılış fiyatı arasında farklılıklar görülebiliyor. Mierzwa, bu tür fiyatlama boşluklarının fiyat keşfi açısından tartışmalı olduğunu, hem geleneksel borsaların hem de endeks sağlayıcıların yeni yöntemler geliştirmek zorunda kalabileceğini dile getirdi.
Ayrıca aynı şirket hissesinin birden çok token biçimiyle piyasaya sürülmesi de fiyat ve likiditeyi bölerek piyasada çift başlı bir yapı oluşturabilir. Bazı tokenlar temettü hakkı verirken, bazıları yalnızca fiyat değişiminden pay alabilir. Bu gibi model farkları, endekslerin hangi tokenı baz alacağı konusunda belirsizlik doğuruyor.
Geleneksel bankalar ve büyük finans kurumları, mevcut uyum ve güvenlik ihtiyaçları nedeniyle açık blockchain ağlarına doğrudan bağlanmak yerine, kapalı ağ (walled garden) benzeri kontrollü blockchain altyapıları kuruyor. Bu hibrit yaklaşım, hem yeniliklere açık hem de mevzuat ve denetim hassasiyetlerini korumaya dönük bir çözüm oluşturuyor.
Kristine Mierzwa, iki ila üç yıl içinde hem büyük finans kuruluşları hem de kripto firmaları arasında daha fazla birlikte çalışabilirlik ve entegrasyon görebileceğimizi öngörüyor.
