2026 yılı Şubat ayında, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri kripto türev ürünleri piyasasında dikkat çekici düzenleme hamleleriyle öne çıktı. Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (ESMA) ile ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu (CFTC) özellikle Bitcoin ve Ethereum gibi kripto varlıklara endekslenen “perpetual futures” ve “perpetual contracts” olarak bilinen kaldıraçlı sözleşmelere yönelik farklı düzenleyici tutumlar sergiledi.
Avrupa’da Perpetual Sözleşmelere Sıkı Kısıtlamalar
ESMA’nın 24 Şubat’ta yayımladığı açıklamada, son dönemde kripto varlıklara kaldıraçlı şekilde erişim sunan perpetual türü türevlerin giderek daha fazla öne çıktığı belirtildi. Regülatör, bu ürünlerin ismine bakılmaksızın, hukuki ve ekonomik fonksiyonuna odaklanılması gerektiğini vurguladı.
ESMA’nın değerlendirmesine göre, bu sözleşmeler büyük ölçüde fark kontratları (CFD) düzenlemelerine tabi olacak. 2018’den beri uygulanan AB CFD mevzuatı doğrultusunda, perakende yatırımcılar için kaldıraç en fazla 2:1 ile sınırlandırılırken, marjin yüzde 50 seviyesine gerilediğinde pozisyonların zorunlu kapanmasına karar veriliyor.
Ayrıca ESMA, geniş kapsamlı e-posta ve pop-up gibi kitlesel pazarlama yöntemlerinin, AB’nin hedef kitle odaklı piyasa ürünleri yaklaşımı ile uyuşmadığını belirtti. Şirketlerden, satış stratejilerinde uygunluk testleri yapmaları ile Yatırımcıya Ana Bilgilendirme Belgesi (PRIIPs KID) hazırlamaları talep ediliyor.
ABD Pazarında “Onshore” Strateji ve Esnek Altyapı
CFTC, perpetual sözleşmelere yaklaşımda daha kapsayıcı bir politika izliyor. Kurumun Başkanı Michael Selig, yapılan son açıklamada, bu tür yeni nesil türev ürünlerin ABD piyasasında düzenlemelerin kapsama alınması için mevcut araçların kullanılacağını ifade etti. CFTC, perpetual sözleşmeleri “egzotik” ürünler yerine yaygın finansal araçlar olarak konumlandırıyor.
Temmuz 2025’ten itibaren Coinbase, CFTC denetimi altında ABD’li müşterilere 5 yıl vadeli ve 10 kata kadar kaldıraç sunan perpetual tarzı vadeli işlem ürünleri sunmaya başladı. Benzer bir hamleyle Cboe de nakit uzlaşılı Bitcoin ve Ethereum uzun vadeli kontratlarını piyasaya sundu. Ürünlerin arka planında, takas, gözetim, pozisyon limitleri ve kapsamlı piyasa denetimi gibi geleneksel türev piyasası standartları gözetiliyor.
Başlıca Farklar ve Piyasa Dinamikleri
AB ve ABD’nin düzenleyici yaklaşımlarındaki temel fark, kaldıraca getirilen sınırda ve perakende yatırıma erişimde yaşanıyor. AB piyasasında perakende yatırımcılar 2:1 kaldıraç limitiyle karşılaşırken, ABD merkezli borsalarda aynı tür perpetual ürünler için 10 kata varan kaldıraç imkanı sunuluyor. Kaldıraç imkanlarındaki bu ayrım, aktif işlem yapan yatırımcılar açısından önemli bir ticari avantaj unsuru oluşturuyor.
2025 yılında küresel merkezi kripto türev hacmi 85,7 trilyon dolara ulaşırken, tek bir borsa olan Binance 25,09 trilyon dolarlık işlem hacmiyle küresel pastadan yüzde 29,3’lük pay aldı. Kaiko analizlerine göre, perpetual türevler bir önceki yıla göre hacmini artırarak Bitcoin işlemlerinde yüzde 68’e yükseldi.
Eğer ABD taraftaki düzenlemeler sayesinde dünya genelindeki perpetual hacmin yüzde 5’i ile 10’u arasında bir bölümünün ABD piyasasına kayması sağlanırsa, yılda yaklaşık 2,57 trilyon ile 6,86 trilyon dolarlık işlem hacmiyle 514 milyon ile 1,37 milyar dolar arasında ek işlem ücreti gelirinin oluşabileceği öngörülüyor.
Yaptırım ve Uygulama Sinyalleri
Piyasa açısından sonuçlar, regülatörlerin gerçek uygulama adımlarına bağlı olarak şekillenecek. Avrupa tarafında ESMA ve ulusal yetkililerin belirli perpetual ürünlerini CFD kapsamına alıp perakende kaldıraç sınırı, zorunlu risk uyarıları ve teşvik kısıtlamalarını uygulamaya alması bekleniyor.
ABD’de ise CFTC’nin yeni ürün onayları, kural değişiklikleri ve piyasa altyapısındaki gelişmeler, düzenlemeye tabi perpetual ürünlerin yaygınlaşmasını gösterecek. Cboe gibi geleneksel piyasa aktörlerinin de bu konuda attığı adımlar yakından izleniyor.
