İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçmek isteyen yük gemilerinin kripto para ile ödeme yapmasına olanak tanıyan yeni bir adım attı. İran Petrol, Gaz ve Petrokimya Ürünleri İhracatçıları Birliği’nden bir yetkilinin açıklamasına göre, artık Bitcoin ile ödeme kabul ediliyor. Daha önce bu uygulamada stabilcoinlerle ödeme yapıldığı bildirilmişti. Geçiş ücreti ise varil başına belirlenirken, en büyük tankerlerin iki milyon varile kadar taşıma kapasitesi bulunuyor.
Kripto ile Ücretlendirme Nasıl Kullanılıyor?
Hürmüz Boğazı, küresel ölçekte petrol ve doğal gaz taşımacılığında kritik bir güzergah olarak öne çıkıyor. İran’ın bu geçiş için Bitcoin ve ABD Doları’na endeksli stabilcoinlerle ödeme kabul etmesi, ülkedeki kripto para altyapısının geldiği noktaya işaret ediyor. Son yıllarda İran’da, özellikle ülkenin dış ticaretinde ve petrol satışlarında kripto para kullanımı hızla yaygınlaştı.
Blokzincir analitiği yapan Chainalysis’ın verilerine göre, İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) kripto para ile yapılan ticareti uzun süredir teşvik ediyor. Özellikle ABD yaptırımları altında kalan İran, geleneksel bankacılık sistemine erişimde ciddi zorluklarla karşılaşıyor. Böyle bir ortamda, kripto varlıklar uluslararası ödemeler için alternatif bir araç halini aldı.
Chainalysis Ulusal Güvenlik Analizleri Başkanı Andrew Fierman, Hürmüz Boğazı’ndaki kriptoyla yapılan ödemelerin şaşırtıcı olmadığını belirtti. Fierman’a göre, İran rejimi yıllardır ticari ölçekte kripto cüzdanlarını dış ticarette kullanıyor ve sanılanın aksine basit birkaç cüzdan değil, oldukça geniş ve karmaşık bir ağdan faydalanılıyor.
“Bu ödemeleri kripto ile kabul etmek, geleneksel bankacılık sisteminden daha pratik olabilir ve mevcut likiditeyle doğrudan cüzdanlar üzerinden işlem yapılabiliyor,” diye aktarıldı.
Yaptırımlardan Kaçışta Kriptonun Rolü
Son bir buçuk yıldaki yaptırım faaliyetleri incelendiğinde, İran’ın ambargoları aşmak için kripto paralardan geniş ölçekte faydalandığı görülüyor. Örneğin, Aralık 2024’te ABD’nin yaptırım listesinde bulunan ve İran Devrim Muhafızları ile bağlantılı bir finansörün Yemen’e kripto para yoluyla petrol satışını organize ettiği tespit edildi. Sadece bir yıl içinde bu yol üzerinden 178 milyon dolarlık transfer gerçekleşti.
2025’in Nisan ayında ise İran’ın destek verdiği Husilerin Rusya’dan silah ve çeşitli ürün alımında kullandığı kripto adreslerinin, resmi yaptırım listelerine girdiği dikkat çekti. Bu kanallar üzerinden bir yıl içinde yaklaşık bir milyar dolar işlem yapıldığı açıklandı.
İran, Husi hareketinin Kuzey Yemen’de büyük arenayı kontrol etmesini desteklerken, söz konusu grup da Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni bağlayan Bab-el-Mendeb kanalında ikinci bir deniz geçiş noktası oluşturmayı gündeme getirdi.
“İran’daki birçok muhatap, Ryal ya da Toman üzerinden değil, ABD Doları’na endeksli varlıklarla işlem yapmak istiyor. Hyperinflasyonun sıklıkla yaşandığı ülkede, böyle bir varlıkla ödemeler uluslararası ticareti daha erişilebilir kılıyor,” şeklinde aktarılıyor.
Toman’ın günlük hayatta yoğun kullanımı ve resmi para biriminin Rial olması, döviz likiditesi arayışının önemli bir gerekçesi olarak öne çıkıyor. Toman değeri on Rial’a denk geliyor.
Birleşik Krallık merkezli düşünce kuruluşu RUSI’de Finans ve Güvenlik Merkezi Direktörü Tom Keatinge de, ABD Doları’na bağlı stabilcoinlerin İran rejimi için Batı yaptırımlarını aşmada giderek daha fazla tercih edilen bir ödeme aracına dönüştüğüne dikkat çekti.
“Stabilcoin kullanımı Batı’nın düzenleyici müdahalesi riskini getirse de, mevcut göstergeler bu riskin düşük olduğunu gösteriyor,” şeklinde ifadesine yer verildi.
