Gana Sermaye Piyasası Kurulu, ülkenin ilk kripto varlık düzenleme çerçevesi olan VASP Yasası 2025 kapsamında 11 şirketi 12 aylık bir düzenleyici sandığa kabul etti. Bu yeni düzenlemenin temel amacı, ülkede tahmini 3 milyar dolara ulaşan kayıt dışı kripto pazarını resmi finansal sisteme entegre etmek olarak açıklandı.
Sandıktaki Şirketler ve Test Edilen Alanlar
Gana’da sandığa kabul edilen 11 şirket, üç ana çalışma alanında faaliyet gösteriyor. Hyro Exchange, Hanypay, HSB Global, Koinkoin ve WhiteBit isimli beş kripto borsası, canlı ortamda düzenleyici gözetim altında kripto varlık işlemlerini test ediyor. Vaulta, XChain ve Bsystem Ltd şirketleri ise varlıkların parçalı sahipliği üzerine odaklanıyor. Diğer üç girişimden Africoin altın varlıkları tokenleştirirken, Blu Penguin token tabanlı ödeme sistemleri üzerinde çalışıyor; GoldBod ise altın destekli menkul kıymetler için saklama altyapısı geliştiriyor.
Bu şirketlerin bir bölümü altın tokenleştirme uygulamalarını merkeze alıyor. Afrika kıtasının en büyük ikinci altın üreticisi olan Gana’da, Africoin ve GoldBod’un çalışmalarıyla ülkenin başlıca doğal kaynağı dijital varlığa dönüştürülerek, bugüne kadar genelde yurtdışına satılarak ülkede finansal bir değer yaratamayan bu kaynaktan dijital ortamda pay elde edilmesi amaçlanıyor.
Düzenleyici Mimari ve Denetim Süreci
2025 Aralık’ta yürürlüğe giren VASP Yasası, ülkede çift başlı bir denetim modeli getirdi. Sermaye Piyasası Kurulu, kripto işlem platformları ve yatırım odaklı dijital varlık servislerini denetlerken, Gana Merkez Bankası ise ödeme ve saklama hizmetlerini gözetiyor. Sandık yapısı da bu ayrımı yansıtıyor: Sandıkta denetlenen 11 şirket, işlem ve tokenleştirme alanlarını kapsıyor. Merkez Bankası ise 2026 başında Akuna Wallet ve Transika Ltd dahil altı fintech firmasını kendi sandık programına aldı.
Şirketler, pilot uygulamanın en az altı ayını başarıyla tamamlayıp risk ve uyum şartlarını karşıladıklarında, resmi faaliyet lisansına başvuru hakkı elde ediyor. Bu lisanslama yolu, kripto şirketlerinin yalnızca teknolojik deneme yapmasının ötesine geçerek, resmi sektöre dahil olmalarının önünü açıyor.
3 Milyar Dolarlık Kripto Pazarı ve Bölgesel Etki
Gana’da kayıt dışı kripto pazarının büyüklüğü yaklaşık 3 milyar dolar. Bu pazarın arkasında, Cedi’deki değer kayıplarına karşı korunma çabası, sınır ötesi ödemeler ve geleneksel bankacılığın sunamadığı hızlı para transferlerinin yaygınlaşması gibi etkenler bulunuyor. Blockchain.com’un Gana’daki lansman döneminde, platformun daha resmen faaliyete geçmeden önce kısa sürede yüzde 140 aktif kullanıcı ve yüzde 80 işlem hacmi artışı yakaladığı gözlendi; bu durumun ülkede mevcut talebin düzenleyici çerçeve olmaksızın bile yüksek olduğuna işaret ettiği değerlendiriliyor.
Bu 3 milyar dolarlık ekosistemin yasal zemine alınması, daha önce denetlenemeyen ekonomik faaliyetlerden vergi geliri yaratıyor ve kullanıcılar için hak koruması sağlıyor. Aynı zamanda Ganalı kripto şirketlerinin uluslararası kurumsal iş birliklerine kapı aralayan uyum altyapısı oluşmuş oluyor.
Alt-Sahra Afrika’da 2024 Temmuz – 2025 Haziran arasında toplam 205 milyar dolarlık zincir üstü kripto transferi gerçekleştiği aktarılıyor. Gana’da başlatılan bu sandık, bölgedeki bu hareketliliğin belirli bir kısmının gözetimli şekilde ülkenin finansal sistemine dâhil edilmesini hedefliyor.
