Ethereum’un kurucularından Vitalik Buterin ile Davide Crapis, yapay zekâ tabanlı servislerin ücretlendirilmesinde blockchain kullanımına dair yeni bir araştırma önerisi paylaştı. Çalışmada, popüler dil modellerinin doğrudan zincir üzerinde çalıştırılması fikri yerine, blockchain altyapısının gizliliği koruyan bir ödeme ve mutabakat katmanı olarak konumlandırılmasının önemi vurgulanıyor.
Yapay Zekâ ve API Ücretlendirmesinde Yeni Model
Buterin’in önerdiği model, blockchain üzerinde çoklu API çağrılarının kimlik ifşa etmeden ve detaylı işlem geçmişi oluşturmadan ödenebilmesini mümkün kılacak bir altyapı geliştirilmesine odaklanıyor. Bu altyapının temelinde, kullanıcıların hizmet sağlayıcılara önceden stablecoin yatırdığı ve her API çağrısının sıfır bilgi kanıtlarıyla doğrulandığı bir sistem yer alıyor.
Zincirde ZK API Kullanım Kredileri ve RLN Mekanizması
Önerinin merkezinde, sıfır bilgi temelli RLN adlı araç üzerinden işleyen “ZK API kullanım kredileri” yer alıyor. RLN esasen blockchain’de kimliksizlik odaklı istenmeyen işlem önleme aracı; bu modelde ise kullanıcıların bir defa ön ödeme yapıp çoklu API çağrısı gerçekleştirmesine imkân sağlıyor.
Sistemde kullanıcılar, örneğin 100 USDC yatırarak 500 Dil Modeli sorgusu veya 10 USDC yatırarak 10.000 Ethereum RPC işlemi gerçekleştirebiliyor. Her API isteğinde, kullanıcıya ait yeterli kredinin bulunduğu ve işlem hakkının çift harcamayla ihlal edilmediği, zincir üzerinde doğrulanabiliyor. Eğer bir hak tekrar kullanılırsa, RLN sayesinde kullanıcıya ekonomik ceza uygulanabiliyor ve stake edilen tutar kesilebiliyor.
Sistem özellikle çoklu çağrı-per-depozito mantığıyla ölçekleniyor; yani zincir üzeri işlem yoğunluğu, toplam sorgudan ziyade hesap ve mutabakat sıklığına bağlı kalıyor. Değişken maliyetli işlemler için ise geri ödeme biletleriyle fazla harcanmayan tutarlar kullanıcıya iade edilebiliyor.
Altyapı Hazır, Ancak Zorluklar Devam Ediyor
Stablecoin piyasasında dolaşımdaki arz 307,6 milyar dolara ulaştığı için, yüksek frekanslı hizmetlerin depozito temelli ödeme modeline uygun likidite mevcut. Ethereum’un katman-2 çözümleri üzerinden ise saniyeler içinde binlerce işlem gerçekleşebiliyor; işlem ücretleri ise son ölçümlerde ortalama 0,21 dolara kadar düştü. Bu yapılar, önerinin teknik olarak uygulanabilir olduğunu gösteriyor.
Ancak, önerinin gizlilik hedefi tam anlamıyla garantili değil. Araştırmaya gönderilen eleştirilerde, kriptografik olarak kimlik gizliliği sağlansa bile, çağrının zamanlaması, istek tipleri ve veri yapıları gibi meta veriler üzerinden korelasyon yapılabileceği ifade edildi. Ayrıca RLN tabanlı mevcut uygulamanın geliştirme sürecinde pasif durumda olduğu belirtiliyor; pratikte sistemin tam entegrasyonu için yeni yazılım güncellemeleri gerekecek.
Önerinin devreye alınabilmesi için, özellikle büyük API ve yapay zekâ servis sağlayıcılarının zincir üzeri ödeme altyapısını entegre etmesi ve stablecoin ödemelerini kabul etmesi gerekiyor. Halihazırda geleneksel sektörde kimlik bazlı ödeme ve uyumluluk merkezli altyapıların oturmuş olması, bu geçişi yavaşlatabilir.
Buterin’in bu yaklaşımı, Ethereum’un yapay zekâ alanındaki rolünü zincir üzerindeki uygulama çalıştırmaktan ziyade, tarafsız ve programlanabilir bir mutabakat ve ödeme merkezi olarak konumlandırıyor. Bu yeni kullanım senaryosu, stablecoin hareketliliğini ve katman-2 işlem hacmini artırma potansiyeline sahip görünüyor.
