Hindistan, merkez bankası dijital parası olan e-rupe’nin ülke genelinde yaygınlaşması için refah yardımlarını bu yeni teknoloji üzerinden sunmaya hazırlanıyor. Ülkenin merkez bankası Reserve Bank of India, sosyal yardımların bir bölümünü dijital para ile dağıtmak üzere yaklaşık 10 pilot program yürütüyor. Bu adımlar, özellikle BRICS zirvesine hazırlanırken e-rupe için daha geniş uygulama alanları oluşturmayı hedefliyor.
Refah yardımlarında dijitalleşme hamlesi
Resmi verilere göre, Hindistan’ın refah sistemi yılda yaklaşık 80 milyar dolarlık bir bütçe yönetiyor. Pilot programlarda bu fonların belirli bir kısmı e-rupe aracılığıyla dağıtılarak yardımların aracı kullanımı olmadan, doğrudan ve şeffaf biçimde ihtiyaç sahiplerine ulaşması sağlanmak isteniyor. Özellikle kırsal bölgelerdeki çiftçilere, damla sulama sistemi kurulumunda yüzde 80’e kadar maliyet desteği sağlayan programların hayata geçtiği belirtiliyor. Bu yardımlar yalnızca yetkili satıcılarda kullanılabiliyor ve fonların amacı dışı harcanmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Gujarat eyaletinde ise, sübvansiyonlu gıda yardımından faydalanabilecek 7,5 milyon hanenin Haziran ayına kadar e-rupe sistemine dahil edilmesi planlanıyor. Böylece hedefe yönelik yardımlar üzerinden dijital para kullanımının günlük hayatta yaygınlaşması amaçlanıyor.
Kullanım oranı hâlâ düşük
e-rupe kullanıcısı sayısı 2024 başında 7 milyon civarındayken, son dönemde 10 milyonun üzerine çıktı. Ancak, Aralık 2022’de tanıtılan e-rupe üzerinden gerçekleşen toplam işlem hacmi bugüne dek yalnızca 3,6 milyar dolara ulaştı. Hindistan’ın dijital ödeme sistemi olan Unified Payments Interface (UPI) ise ayda 300 milyar dolara ulaşan bir işlem hacmine sahip ve bu oranla karşılaştırıldığında e-rupe’deki rakam oldukça sınırlı kalıyor.
Başlangıç döneminde, bazı büyük bankaların çalışan maaşlarını doğrudan dijital cüzdanlara yatırdığı, böylece günlük işlem sayısının Aralık 2023’te bir milyonun üzerine çıkarıldığı aktarılsa da, bu seviyenin kalıcı olmadığı gözlendi. Söz konusu uygulamalarla kısa vadede işlem sayıları artırılsa da, günlük hayatta doğal kullanım için ek teşviklerin gerekliliği öne çıktı.
Yapılan bu pilot uygulamalar, dijital paranın olası faydalarını gösterse de, henüz kitlesel benimsenme için gerçek bir dönüşüm sağlanamadı ve kullanıcılar genellikle devlet destekli teşviklerle sisteme çekiliyor.
BRICS içinde küresel rol arayışı ve politik riskler
Hindistan’ın merkez bankası, yalnızca iç piyasada değil, küresel ölçekte de e-rupe gibi dijital merkez bankası paralarının rolünü artırmayı planlıyor. Bu kapsamda, Brezilya, Rusya, Çin ve Güney Afrika’dan oluşan BRICS ülkelerinde merkez bankası dijital paralarının entegre edilmesine yönelik bir önerinin, 2026’daki BRICS liderler zirvesine taşınması bekleniyor. Eğer plan hayata geçerse, ülkeler arası ticaretin dolara bağımlılığı azalmış olacak.
Ancak bu hedeflerin siyasi yansımaları bulunuyor. ABD’nin eski başkanı Donald Trump, BRICS ülkelerinin dolar dışı alternatiflere yönelmesi halinde ek ticaret yaptırımları getireceğini daha önce dile getirmişti. Öte yandan Trump yönetimi, Hindistan’ın Rusya’dan aldığı petrol ithalatı nedeniyle bu ülkeye hali hazırda yeni ithalat vergileri de uygulamıştı. Tüm bu gelişmeler, Hindistan’ın attığı adımların bölgesel bir finansal güç elde etme hedefiyle birlikte, küresel ekonomik dengelere de etki edebileceğini ortaya koyuyor.
