Ethereum ağında planlanan Glamsterdam güncellemesi, son geliştirme eşiğine geldi. Çekirdek geliştiriciler, güncellemede yer alan tüm protokol değişikliklerini içeren özel test ortamlarında çalışmayı sürdürüyor. Bir sonraki aşamada sistemin dayanıklılık testlerinin tamamlanması ve ardından genel test ağlarına geçilmesi bekleniyor.
Son aşamaya giren test süreci
Ethereum Foundation bünyesinde çekirdek geliştirici ve DevOps mühendisi olarak görev yapan Parithosh Jayanthi, ekiplerin şu anda tüm EIP’leri içeren devnet’ler üzerinde çalıştığını açıkladı. Jayanthi, bunun test ağlarına geçişten önceki son aşama olduğunu belirtti. Ethereum Foundation, Ethereum ekosisteminin araştırma ve geliştirme çalışmalarında merkezi rol üstlenen kurumlar arasında yer alıyor.
Parithosh Jayanthi, tüm önerilen protokol değişikliklerini içeren devnet’lerde çalışmaların sürdüğünü, sıradaki adımın sistemi sağlamlaştırmak ve ardından test ağlarına taşımak olduğunu aktardı.
Güncellemenin kesin takvimi henüz duyurulmadı. Buna karşın mevcut beklenti, Glamsterdam’ın ana ağda 2026’nın ikinci yarısında devreye alınması yönünde şekilleniyor.
Merge’den bu yana en kapsamlı değişikliklerden biri
Jayanthi, Glamsterdam’ı Merge’den bu yana görülen en büyük çatallanmalardan biri olarak tanımladı. Eylül 2022’de tamamlanan Merge ile Ethereum, proof of work yapısından proof of stake modeline geçmişti. Yeni güncellemenin ise ağın temel katmanındaki bazı varsayımları değiştirecek ölçüde kapsamlı olduğu ve ileride daha fazla ölçeklenmenin önünü açabileceği değerlendiriliyor.
Glamsterdam, Aralık 2025’te devreye alınan Fusaka güncellemesinin ardından geliyor. Fusaka daha çok temel protokol iyileştirmelerine odaklanırken, Glamsterdam doğrudan mimari yapıya dokunan daha büyük değişiklikler içeriyor.
Üç ana teknik değişiklik öne çıkıyor
Güncellemenin ilk büyük ayağını, EIP 7732 kapsamında tanımlanan enshrined Proposer Builder Separation oluşturuyor. Bu yapı, blok oluşturma ve önerme sürecini doğrudan protokol katmanına taşımayı amaçlıyor. Mevcut düzende bu süreç büyük ölçüde çekirdek protokol dışında işlediği için güvene dayalı bağımlılıklar ve MEV kaynaklı bazı riskler doğabiliyor.
Mini sözlük: MEV, blok üretimi sırasında işlemlerin sırasını değiştirerek ek gelir elde etme imkanını ifade eder. Proposer Builder Separation ise blok öneren doğrulayıcı ile bloğu oluşturan tarafın görevlerini ayırarak bu süreci daha düzenli hale getirmeyi hedefler.
İkinci önemli başlık, EIP 7928 ile gelen blok düzeyinde erişim listeleri oldu. Bu özellik sayesinde bir blok, çalıştırılmadan önce hangi hesap durumlarına ve hangi akıllı sözleşme verilerine ihtiyaç duyduğunu önceden bildirebilecek. Böylece istemciler gerekli veriyi baştan yükleyip önbelleğe alabilecek, doğrulama sırasında anlık veri sorgusuna daha az ihtiyaç duyulacak.
Üçüncü değişiklik ise gas ücret modelinin kapsamlı biçimde yeniden düzenlenmesi olacak. Planlamaya göre yüksek hesaplama gücü gerektiren işlemlerin maliyeti düşerken, zincir üzerindeki veri saklama daha pahalı hale gelecek. Bu değişikliğin aynı zamanda güncel Katman 2 altyapısında kullanılan sıfır bilgi ispatı sistemleriyle uyumu artırması hedefleniyor.
Jayanthi, bu düzenlemenin Ethereum üzerindeki işlem maliyetlerini ciddi biçimde değiştireceğini, yoğun hesaplama gerektiren işlemlerin ucuzlayacağını, durum saklamanın ise daha pahalı hale geleceğini vurguladı.
Geliştiriciler şu aşamada teknik tanımları son haline getiriyor, geniş kapsamlı testler yürütüyor ve bu yeni fiyatlama modelinin kullanıcılar ile uygulama geliştiricileri üzerindeki etkilerini ekosistem paydaşlarıyla değerlendiriyor. Yol haritasında özel test ağlarından herkese açık test ağlarına geçiş ve sonrasında ana ağ dağıtımı yer alıyor.
