Eylül ayı için geçen Cuma Powell’ın yaptığı açıklamalar zaten faiz indirimine işaret ediyordu. Ancak Pazartesi gününün ilk saatlerinde Lisa Cook’u görevden aldığını açıklayan Trump Powell ile girişemediği hukuk savaşını Cook ile başlattı. Fed için işler karıştı ve Eylül ayında enteresan olaylar bizi bekliyor.
Fed Üyesi Cook Dava Açtı
Trump’ın kendisini görevden alamayacağını açıklayan Cook hukuki sürecin derhal başlatılacağını açıklamıştı. Bugünse mahkeme dosyası ortaya çıktı. Cook, ABD yargıcından Trump’ın onu kovamayacağını teyit etmesini istiyor. Geçici karar talebi Trump’ın yetkisini aştığına işaret edecek, en azından Lisa’nın talebi bu yönde.
Ayrıca mahkeme dosyasına göre Fed’in onu görevden almak için gerekli adımları atmasının da engellenmesi isteniyor. Aylardır Powell ile ilk bölüm, Cook ile ikinci bölüm başladı diyorduk. Senaryo beklediğimiz gibi ilerliyor.
Cook’un Washington, D.C.’de açtığı davada Powell dahil yönetim kurulunun davalı gösterilmesi enteresan bir detay.
Yeterli Neden Var
Pazartesi günü Cook’a gönderdiği mektupta Trump yeterli neden olduğu için sevi görevden alıyorum dedi. Bu neden neydi? 2021 yılında iki farklı mülkü birinci ikametgahı olarak gösteren Cook’un mortgage dolandırıcılığı yaptığı iddiası.
Trump daha önceki bağımsız kurum yöneticilerini görevden alırken herhangi bir gerekçe sunmamıştı. Yüksek mahkeme de Başkanın görevden almalar için neden sunma zorunluluğu olmadığına hükmetmişti. Ancak Fed kanunu haklı gerekçe gösterilmesini zorunlu kılıyor.
Eylül Ayı ve Kaos
Sürecin bugün mahkemeye taşınması Eylül ayı için bazı riskleri beraberinde getiriyor. Çünkü Cook’un suçlandığı konu Biden tarafından kuruma atanmadan 1 yıl önceye denk geliyor. 2021 yılında henüz göreve başlamadan önce gerçekleşen suç iddiası onun işiyle alakalı değil.
Beyaz Saray sözcüsü Kush Desai, Trump’ın Cook’u görevden alırken yasal yetkisini kullandığını söylese de yukarıdaki sebepten ötürü dava tartışmalı geçecek gibi görünüyor. Fakat Trump güçlü bir savunma yapabilirse mali belgede sahtecilik, usulsüzlük yaptığı ve bu yüzden Fed gibi kritik bir kurumda Cook’un olmaması gerektiğine mahkemeyi ikna edebilir. Hem de suç o göreve başlamadan işlenmiş olsa bile.
Fed’in Bağımsızlığı
Türkiye’de finansal piyasalara dair değerlendirmeleri yakından izlenen e507 takma isimli kullanıcı tam da bu konuyu ele aldı. Trump’ın “Para Politikası Kurulu’nda yakında çoğunluk bizde olacak!” açıklamasını ele alan ekonomist şunları söyledi;
“Trump’ın her zamanki pervasız, bölücü ve şovenist bu yaklaşımı, Fed’in bağımsızlığını gündemin baş köşesinde tutmaya devam ediyor. Faiz kararı alacak 12 üyeden 4 tanesini kendi adamı yapıp, kalanları da tehditle sindirip faizleri hızlıca indirmeyi planlıyor. “Ucuz para”-sever piyasalar bu riske pozitif yaklaşarak yükseliyor; uzun vadeli tahvil faizleri ise biraz kıpırdansa bile tam olarak reaksiyon vermiyor. -şimdilik-“
Peki Fed hep mi bağımsızdı? Bu algı son 50 yıllık merkez bankası prensiplerinin kanıksanmasından kaynaklı oluştu diyen ekonomist 1951 yılı öncesinde de Fed’e müdahalelerin olduğunu hatırlattı. Yani para politikasının özgürlüğü 111 yıldır olan bir şey değil son 50+ yılda ortaya çıktı.
Peki öncesinde ne vardı?
“2. Dünya Savaşı esnasında birçok ülkede olduğu gibi ABD’de de “savaş ekonomisi” vardı. Halk “Özgürlük Bonoları” almaya yönlendiriliyor, kamunun yüksek harcamaları Fed tarafından dolaylı olarak finanse ediliyordu. Peki nasıl? Bono faizine %0,75, tahvil faizine ise %2,50 tavan çekerek. Yani senetler bu oranlara geldiğinde Fed alım yapıyor ve faizi baskılıyordu. Günümüzün “QE” isimli varlık alım programları o zaman da vardı. Bir noktada tüm iç borcun %80’inden fazlası Fed bilançosuna girmişti. Savaş sonrası; 1951’de “Treasury – Fed accord” ile para politikası, maliyeden ayrıldı ve Fed özgürlüğüne kavuştu. Bunda, %21’i gören tüketici enflasyonunu düşürmenin temel hedef haline gelmesi etkili oldu.” -e507
Özetle tarifeler ne kadar anormal ancak olağandışı şartların bir sonucuysa Fed olayı da böyle ele alınmalı. Trump yüzde 17’yi aşan efektif gümrük verisi oranıyla normalin dışına çıkıldığını sinyalini verirken Fed’in bağımsızlığı noktasında da 1951 şartlarına dönüyoruz demesi çok şaşırtıcı olmaz.
Ekonomist e507 bu sürecin sonuçlarını detaylarıyla ele alırken kripto paralar, borsa ve altın için yükseliş öngörüyor. Peki ne kadar sürecek bu?
“Dünya ekonomisini en az 3 yıl daha stresli ama absürt, çetrefilli ama fantastik bir yol bekliyor.” -e507
Trump önümüzdeki yıl ara seçimlere çok daha düşük faizlerle gitmek isteyecek yani 1 yıl cepte, bütçe açığının gümrük vergisi geliri ve faizdeki düşüşle zayıflaması hikayesinin de bir o kadar sürdüğünü düşünürsek en 2 yıl paranın bollaşması gerekir. E son yıl da seçimlere para politikasını sıkılaştırıp girmek istemeyeceğine göre 3 yıllık dönem o kadar da abartı olmayabilir.
