Son bir ayda ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik değişken tavrının küresel piyasalarda belirgin bir dalgalanmaya yol açtığı görülüyor. Kripto para piyasası da bu gelişmelere paralel sert fiyat hareketleriyle karşı karşıya kalırken, yatırımcılar için belirsizlikler her geçen gün artıyor.
Strait of Hormuz krizi ve acil stok hamlesi
Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda, İran ile yaşanan çatışma sonrasında deniz trafiğinde ciddi bir azalma yaşandı. Bu boğaz, küresel deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık yüzde 20’sini taşıyor. İran’ın boğazı “süresiz kapalı” ilan etmesiyle birlikte, küresel enerji piyasasında risk algısı hızla yükseldi.
Çatışmaların 28 Şubat’ta başlamasından sonra, tanker geçişleri neredeyse durma noktasına geldi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), tarihinde ilk defa böylesine geniş bir koordinasyonla, 32 üye ülkenin acil durum petrol stoklarından yaklaşık 400 milyon varil piyasaya sürme kararı aldı. Sonradan bu miktar, daha fazla ülkenin katılımıyla 426 milyon varile çıkarıldı.
Bu ek rezervler, Hürmüz’den geçişin kısıtlanmasıyla ortaya çıkan günlük 4,5–5 milyon varillik açıkta tampon görevi üstleniyor. Ancak mevcut rezervlerin yalnızca birkaç hafta daha piyasadaki arz eksikliğini dengeleyebileceği belirtiliyor. Ardından, günlük açık iki katına çıkarak 10–11 milyon varile ulaşabilir.
Piyasalar ve kripto varlıklar üzerindeki etkiler
Petrol arzındaki bu tehdit, riskli varlıklarda sert satışların görülebileceği bir ortam oluşturuyor. “Suudi Arabistan, böyle bir arz şokunun daha önce görülmediği ölçekte olacağını, piyasada absorbe edilebilecek bir tamponun kalmadığını ifade etti.
“Bu büyüklükte bir şokla baş edilebilecek bir denge noktası artık görünmüyor.”
Sigorta şirketlerinin gemi sigorta primlerini hızla artırması da deniz taşımacılığı maliyetlerini büyük oranda yükseltti. Savaş öncesi gemi değerinin yüzde 1’inin altında olan prim oranları, bazı durumlarda yüzde 7,5’e kadar çıktı. Bu da, örneğin değeri 100 milyon dolar olan bir tankerin savaş öncesi 250 bin dolar civarında olan sigorta maliyetinin, çatışmalar sürecinde 2 ila 3 milyon doları bulmasına yol açtı.
Sigorta primleri, rota üzerindeki riskin en net göstergesi olarak öne çıkıyor. Primler yüzde 2’nin altına inmediği sürece bölgedeki istikrarsızlığın piyasalara yansıması bekleniyor.
Trump, zaman zaman Hürmüz’den güvenli geçişin sağlanabileceğini savunsa da, şu ana kadar tanker trafiğinde kayda değer bir iyileşme tespit edilmedi. S&P Global Market Intelligence’ın verilerine göre, savaş sonrasında günde 100’den fazla tanker geçerken, bu sayı yalnızca 21’e düştü.
Risk iştahının piyasaya dönmesi için deniz trafiğinde anlamlı bir artışın şart olduğu vurgulanıyor. Mevcut durumda, hem kripto hem de geleneksel finans piyasalarında dalgalanmanın süreceği değerlendiriliyor.
