ABD, AB, Çin ve 150’yi aşkın ülke Trump’ın göreve gelmesiyle birlikte kendini büyük bir krizin ortasında buldu. Sıkıcı kripto para piyasalarından bezen yatırımcılar da biraz hareket gördü ama bu dalgalanma kısa süreli yükseliş, ardından sürekli düşüş şeklindeydi. Peki geçmiş krizlerle bugünü yan yana koyduğumuzda hangi dersleri çıkarmalı ve ne yapmalıyız?
Ekonomik Krizler
Dotcom balonu, 2008 mali krizi ve COVID çöküşü yeni yüzyılın en büyük üç krizi olarak tanımlanabilir. Ve artık dördüncüsü var. Henüz ortak bir isim konulmamış olsa da buna “tarife krizi” diyebiliriz. Son 100 yılın en büyük gümrük tarifeleriyle küresel piyasaların, küresel ticaret yapısının temeline dinamit döşenerek yıkılmaya çalışıldığı en çılgın deneme.
90’larda doğanlar “küreselleşmenin getirdiği” diyerek başlayan konuşmaları, açıklamaları çocukluğundan bugüne duydu. Bugünse küreselleşmenin darbe aldığı ve ülkelerin kendi içinde, sınırlı bloklar dahilinde küçük piyasalara çekilebileceği günler görüyoruz.
Krizler temelde fiyatların aşırı şişmesi ve balonun patlamasıdır. Fiyatların aşırı şişmesi için de balonun patlaması için de sebepler vardır. Bugün de var. Trump göreve geldiğinden bugüne 10 trilyon dolar kayıp yaşayan borsa esasen değerlemeden kayıp yaşıyor, aşırı değerlemeyle şişen balonun hava kaybetmesi gibi. Mesela sizin şirketiniz var ve biri %1 hisse karşılığında 1000 TL verdi. Şirketinizin değerlemesi 100 bin TL olur. Alıcı bu hisseyi 500 TL’ye satarsa değerlemeniz hızla düşer. Şirketiniz kağıt üzerinde değer kazanır, kaybeder. Bu 10 trilyon konusu bu şekilde anlaşılmalı.
O halde ilk olarak şunu bilmeliyiz. Pandemi sonrasında başlayan, ABD teknoloji şirketlerinin büyümesiyle hızlanan, yapay zeka ile 2022 Kasım itibariyle bambaşka boyuta evrilen ve yeterince büyüyen balon patlıyor. Fakat bu borsanın yok olduğu anlamına gelmiyor, dotcom balonundan sonra birçok şirket yeniden ayağa kalktı.
Pahalı, Ucuz Kavramı
Ekonomik krizler aynıdır ve balon patladı. Peki şimdi ne yapılmalı? Hangi varlıkların pahalı veya ucuz olduğuna karar vermelisiniz. Örneğin ABD borsa yatırımcısısınız almayı düşündüğünüz şirketi inceleyin ve FK değişimi için tahmin yürütmeye çalışın. Güncel fiyatlar önceki kazanç tahminleri açısından mevcut fiyatı cazip gibi gösterse de resesyon ortamında şirket karlılığı azalırken aslında hisse bugünkü haliyle de pahalı olabilir.
Birçok ölçüt SP500 için henüz ucuzluktan bahsetmiyor. Endeksin ucuzluk sinyali vermiyor olması bazı hisselerin alım seviyelerine gelmediği anlamı taşımaz ancak geneli için henüz ucuzluk başlamamış diyebiliriz. 2008 krizinde borsa %57 düşmüştü, 2020 COVID ile %33 ve 2022 hızlı faiz artışları enflasyon gündeminde %25. O halde gerçekçi olmalıyız.
Trump ve Powell Pes Edecek
Bugünkü kayıplar dolar bazlı daha fazla görünüyor. Küresel çapta dengeler sarsılıyor. Trump ve Powell birer insan ve şimdiden çok fazla tepki çekiyorlar. Milyarderler, iş adamları, şimdiden kazan kaldırmaya başladı. Trump ve Powell yoğun biçimde harekete geçmeye zorlanıyor ve geçmişte buna çok fazla dayanabilen olmadı.
Bu bir gerçeklik, acı çeken zenginlerin, şirketlerin tepkisi bir noktada onları ikna etmeli.
Sonuç
Henüz krizin isminin bile konulmadığı kadar krizin erken evresindeyiz. Bir sonraki aşamada daha büyük dalgalanmalar olacak ve Trump’ın bugün söylediğinden farklı olarak dibe o zaman vurmuş olacağız. Hem kripto paralar hem hisse senetlerinde uzun vadeli hedeflerinizle uyumlu biçimde alım fırsatları araya bilirsiniz. Ancak çok hızlı bir dönüş veya buradan daha fazla düşüş olmayacağı beklentisine kapılmak pek yararınıza olmayabilir.
Toz duman dağıldığında makul fiyatlarda gördüğünüz ve uzun vadeli geleceğine inandığınız varlıkların hızlı biçimde kazanç getirdiğini göreceksiniz. O günlerde keşke dememek için de bugünden alım stratejinizi, alım hedeflerinizi ve nakit akışınızı planlamalısınız. Kısa vadede Çin ile ABD arasındaki karşılıklı misillemelerin kısır döngüye girmiş olması ve Avrupa Birliğinin Kanada’nın ardından buna dahli bize en az birkaç hafta daha bu kabus devam edecek diyor. İtalya Başkanı 15 Nisan’dan sonra ABD’ye gidecek, Çin için Haziran ziyareti bekleniyor. Hülasa bugünden yarına düzelecek bir şeyden bahsetmiyoruz. Eğer Trump bu kadar bedel ödedikten sonra bir sabah uyanıp 31 Mart’a geri dönüyoruz derse muhtemelen akli dengesinin yerinde olup olmadığıyla alakalı sağlık raporu almaya zorlanır.
