ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 19 Kasım’da Çin’in Shenzhen kentinde yapması planlanan üçlü zirvede nükleer silahlar ve Ukrayna savaşı öne çıkıyor. Trump, Pekin ile Moskova arasındaki yakınlaşmayı bu toplantıyı istemesinin başlıca nedenlerinden biri olarak gösterdi.
Liderlerin Türkiye saatiyle 09.30’da bir araya gelmesi planlanıyor. Üçlü toplantı öncesinde Trump ile Şi’nin ikili görüşme yapması da programda bulunuyor.
Nükleer silah kontrolünde tarafların öncelikleri ayrışıyor
Trump, Fox Haberleri röportajında Çin ve Rusya’nın işbirliği içinde olduğunu belirterek Washington’ın bu yakınlaşmaya izin vermemesi gerektiğini savundu. İki ülkenin geçmişte rakip olduğunu söyleyen Trump, yakınlaşmadan eski Başkan Barack Obama’nın enerji politikalarını sorumlu tuttu. Şi ve Putin ile kişisel ilişkilerine de vurgu yaptı.
ABD, Çin’i de kapsayan bir nükleer silah kontrolü çerçevesinde ilerleme sağlamayı hedefliyor. Washington ile Moskova arasındaki Yeni START anlaşması bu yıl şubat ayında sona ermişti. Trump, zirvede nükleer denetim önerip önermeyeceği sorusuna olumlu yaklaştı ancak ayrıntılı bir plan açıklamadı. Mevcut nükleer güçlerin azaltılmasının üç ülke için de zor olacağını söyledi.
Çin ise önce ABD ve Rusya’nın cephaneliklerini küçültmesi gerektiğini savunuyor. Çin’in nükleer cephaneliğinin bu iki ülkeninkinin yaklaşık onda biri ile beşte biri büyüklüğünde olduğu tahmin ediliyor. Pekin, daha geniş bir silah kontrolü çerçevesine İngiltere ve Fransa gibi ülkelerin de katılmasını istiyor. Çin yönetimi, zirvenin amacını dünya barışını korumak olarak tanımlıyor.
Ukrayna için Yalta endişesi, İran için yeni iddialar
Rusya açısından toplantı, Ukrayna savaşını Moskova lehine sonuçlandıracak bir anlaşma arayışında fırsat olarak görülüyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceğini belirlediği 1945 tarihli Yalta Konferansı’na atıfla “Yalta 2, 3 veya 4” istemediğini söyledi.
Trump, Putin ile Ukrayna’nın geleceğini Kiev’i dışarıda bırakarak belirleyebilecekleri yönündeki endişeleri reddetti. İran savaşını sona erdirmek için Şi veya Putin’den yardım istemeyeceğini de belirtti.
İran’ın kimyasal ve biyolojik silahlara yöneliyor olabileceğini ileri süren Trump, röportajda bu iddiayı destekleyen somut kanıt sunmadı. ABD’nin saldırıya uğraması halinde güçlü karşılık vereceğini söyledi.
Washington’daki değerlendirmelerde, liderlerin ortak gündeminin sınırlı olması ve zirvenin kısa sürede hazırlanması, geniş kapsamlı bir anlaşma ihtimalini azaltan unsurlar olarak görülüyor. ABD’li yetkililer ve analistler, Washington’ın Ukrayna’yı göz ardı etmeye hazır olduğu izleniminin Tayvan ve Kuzey Kore konusunda da yanlış mesaj verebileceği uyarısında bulunuyor.
Trump’tan Huang ve Blackwell açıklamaları
Trump, Jensen Huang’ı ilgilendiren olayın ulusal güvenlik endişelerine yol açtığından haberdar olmadığını söyledi. Bazı insanların yerinin doldurulamayacağını belirterek ABD’nin Huang ve Elon Musk gibi yeteneklere sahip çıkması gerektiğini ifade etti.
Nvidia’nın Blackwell çiplerinin satışına ilişkin de konuşan Trump, bunun önümüzdeki iki-üç yıl içinde mümkün olabileceğini söyledi. Önceki akşamki yemekte yapay zekanın görüşüldüğünü, Huang’ın adının da kısaca geçmiş olabileceğini belirtti ve eski Nvidia liderini övdü.
Trump, Şi’nin kendisini havalimanında karşılamasını da saygı göstergesi olarak değerlendirdi. Bu karşılamayı hem ABD hem Çin açısından kazanım olarak nitelendirdi.
Musk’tan ABD-Çin işbirliğine destek
Tesla CEO’su Elon Musk da 19 Kasım’da Shenzhen’de yaptığı açıklamada Çin’in büyük bir hayranı olduğunu söyledi. Çin’in şehirlerini, doğal güzelliklerini ve Terrakotta Ordusu gibi tarihi eserlerini öven Musk, insanları ülkeyi ziyaret etmeye teşvik ettiğini belirtti.
ABD ile Çin arasındaki işbirliğinin artmasının iki tarafa da fayda sağlayacağını vurgulayan Musk, aynı gün Çin Uluslararası Ticareti Teşvik Konseyi Başkanı Ren Hongbin ile görüştü.
Nükleer silah kontrolünün kapsamına ilişkin ABD-Çin ayrılığı ve Ukrayna’nın müzakerelerdeki rolü, zirvenin somut anlaşma üretmesini zorlaştırıyor. Rusya ise Ukrayna konusunda ilerleme sağlanmasa bile ABD ve Çin ile eşit düzeyde masaya oturmanın diplomatik kazanımını elde edebilir.







USDT
AAPL