Yeni Dünya Düzeni: Yakın Gelecek


Blockchain Üzerine Çeşitlemeler

Bitcoin'in ve daha önemli olan Blockchain teknolojisinin geleceği hakkında muhteşem projeksiyonlara sahip olan Cemil Şinasi Türün'den yeni bir makaleyi sizlerle paylaşmak istiyoruz. Daha önce yayınladığımız Yeni Dünya Düzeni: Mali Tufan ve Bitcoin yazısı sizler tarafından çok beğenildi. Cemil Şinasi Türün'ün yeni yazılarını ve geleceğe dair projeksiyonlarını her fırsatta yayınlamaya devam edeceğiz. manifold.press sitesinde yayımlanan Yeni Dünya Düzeni: Yakında'yı sizlerin beğenisine sunuyoruz.

Türkçeye blok-zinciri diye çevireceğim bu inovasyon, 2009’da Bitcoin’in yaratıcısı Satoshi Nakamoto lakaplı biri ya da birileri tarafından icat edilen yeni bir veri saklama ve paylaşma metodu.

1992 yazında Bilkent Üniversitesi’nde doktora öğrencisiyken World Wide Web’den haberim oldu. O zaman henüz ilk web browser’ı yazılmamıştı. İlk gerçek web browser’ı olan Mozaic, alfa olarak yayınlandığı gün (25 Ocak 1993) ben de Bilkent’teki doktora jürime “dünya çapında büyümesi beklenen hyperlink’li dev bir ağın hayatımıza etkisi ne olur” konulu tezi yapmak istediğimi anlatıyordum.

O zaman jürimdeki değerli profesörler, “bu dediğin ağ ne kadar zamanda ortaya çıkar?” diye anlamlı bir soru sordular. Ben 6-7 ay diye cevap vermeye hazırlanırken, bir hoca “örneğin 6 yıl sürer mi oluşması?” diye sordu. Cevabımı ağzımda kilitli tutup, çantamdan Wired dergisinin ilk sayısını, Ocak 1993 sayısını çıkardım ve hocalarıma gösterdim.

Jürideki hocalar ellerindeki dergiye göz atarlarken, ben de “bu dergiye bakılırsa 6-7 ay içinde” diye cevap verdim. Ve gerçekten de benim için o tarihi ve kadersel gün üzerinden bir yıl zaman geçmeden Mosaic browser’ı ilk indiren 20 bin kadar kişi, sadece yazı, linkler ve resimlerden oluşan ilk web(HTML) sayfalarını yaptılar ve kendileri de diğer kullanıcıların sayfalarına bakmaya koyuldular.

NCSA Mosaic 1.0 web tarayıcısının, “Sistem 7.1” üzerinde Mosaic Communications Corporation (daha sonraki adıyla Netscape) ana sayfasının ekran görüntüsü (kaynak: Wikipedia)
NCSA Mosaic 1.0 web tarayıcısının, “Sistem 7.1” üzerinde Mosaic Communications Corporation (daha sonraki adıyla Netscape) ana sayfasının ekran görüntüsü (kaynak: Wikipedia)

Wired dergisi de, o yıl içinde bu yeni web çağının kutsal kitabı haline geliverdi. İşte Esen (manifold.press kurucusu) ile anlattığım bu hikâyede yollarımızın kesiştiği bir nokta var: Sevgili Esen bana 1993 yılı Ocak ayı başında “tam senin dergin” diyerek Wired dergisinden bahsetmiş ve derginin abonelik formunu taa Amerikalardan bir zarfa koyup yollamıştı. (Hatırlayın, o zaman web yok, email az kişide var, insanlar sadece kağıt zarflı mektuplarla iletişim kuruyordu!)

İşte şimdi, o günün 23 yıl ilerisindeyiz; adeta bir zaman yolcusu gibi hissediyorum kendimi. Şimdi siz benim yeni jürim olmuşsunuz, karanlık bir salonun sandalyelerinde oturmuş anlatacaklarımı ilgiyle ve biraz da şüpheyle bekliyorsunuz.

O jürideki değerli hocalarımın inanmakta zorlandıkları, dağıtık ve hyperlink’li bir ağın küresel olarak ortalığı saracağı ve tamamen yazılım ürünü olan bu ağın hayatımızı pek çok yönden değiştireceği gibi uçuk, bir o kadar da inanılmaz yeni bir tezle şimdi karşınızdayım.

Geçen 23 yılda World Wide Web’in dünyayı nasıl değiştirdiğini görmüş ve olayları gün be gün içeriden yaşamış bir kişi olarak, bu sefer diyorum ki, bu blok-zinciri denilen teknoloji önümüzdeki 3-5 yıl içinde yaşadığımız dünyayı ve tabii içinde olduğumuz ülkeyi tanınmaz bir şekilde dönüştürecek.

Blockchain Üzerine Çeşitlemeler
Buraya kadar amacımı anlatabildim sanırım, değil mi? Bundan sonra adım adım sizlere bahsettiğim yeni dünya düzeninin temel vektörlerini anlatmaya girişeceğim. Önümüzdeki bir yıl boyunca yazacaklarımın alt başlığı: “Blockchain üzerine çeşitlemeler”.

Önce özetler:

  • Yeni dünya düzeni, var olan World Wide Web üzerine gelecek yeni bir layer (katman) ile, blok-zinciri katmanında ortaya çıkacak: Her türlü değer değiş tokuşu bu katmanda gerçekleşecek.
  • Bu yeni teknolojinin ilk ortaya çıkışı Satoshi’nin icadı olan Bitcoin (şu meşhur kripto para) ile gerçekleşti. Benzetme yaparsam, bitcoin, Cern’de Tim Berners-Lee tarafından icat edilen HTML dili ise, blockchain de HTTP protokolu. Her iki mucit de icatlarının patentini halka, yani kamuya hediye etmiş durumdalar.
  • Bundan sonraki gelişmeler, blockchain protokolünü yaygınlaştıracak, dünyada herkesin kolayca kullanabileceği bir “blok-zinciri tarayıcısı”nın ortaya çıkmasını bekleyecek. Daha henüz bu yeni dönemin browser’ı ortada yok. Şu anda kullandığımız HTTP protokolü de aslında blok-zincirlerini taşımaya çok uygun değil, yeterince (yani mesela bitTorrent gibi) dağıtık değil.
  • Bir süre sonra ortaya çıkmasını beklediğim blok-zinciri tarayıcısı, tüm ekonomik değiş tokuşlarımızı gerçekleştireceğimiz yeni tür araçlar içerecek. Bugün bankadan aldığımız parasal hizmetleri, noterde yaptığımız satışları, sözleşmeler yardımıyla yaptığımız şirket anlaşmalarını, vb. pek çok şeyi yapış şeklimizi, bu yeni araçlar kökten değiştirecekler.
  • Şimdi de en önemli detaya geldik: Bu yeni yapılanma ile ortaya çıkan değiş tokuşlar ve dağıtık ekonomik yapı, yanında yine dağıtık, yani merkezi olmayan bir toplum yapısı da getiriyor. Bir çeşit kooperatif yapısı bu. Hem alıcıların gücünü birleştiren hem de üreticilerin üretim gücünü birleştiren, büyüten alım ve satım kooperatifleri. İlk bakışta Sovyet sosyalizmini, 20. yüzyıl başındaki halkçı devlet önerilerini filan çağrıştırsa da aldanmayın: Şimdi ortaya çıkmakta olan yapılar yepyeni, daha önce benzerleri olmayan mekanizmalar içeriyor.
  • Ve de bizim özel durumumuz: Tüm bu yeni gelişmelerin ülkemizle de yakın alakası var. 40 yıldır ekonomimizin mihenk taşlarından olan, ödeme enstrümanımız vadeli çek, aslında bir çeşit analog blok-zincirinden başka bir şey değil. Bu durumda, belki de Türkiye’nin kendine özgü sosyo-politik tarihinin bir sonucu olarak, ekonomimizin zaten dağıtık bir yapıda çalışıyor olmasının da vurgulanması, güzelce anlatılması gerekir.

Çok heyecanlı değil mi? Bana öyle geliyor ki, önümüzdeki on yılda göreceğimiz değişimi 20. yüzyılın tüm nesilleri geçen yüzyıldaki 100 yılda görmemiştir. İddia o ki, yaşamakta olduğumuz on yıllar son 400 yılda ortaya çıkıp ileri derecede gelişmiş olan kapitalist sistemi kökten değiştirecek yıllardır. İddia bana ait değil: Bu şekilde düşünen pek çok ekonomist, düşünür ve girişimci var dünyada.

Global İmece Düzeni Geliyor
Bu fikri nasıl güzel anlatırım diye aylardır düşünüyorum. Geçenlerde BiTaksi’nin iş ortaklarıyla, bazı İstanbul taksicileriyle dertleşiyorduk. Onlara Uber ve BiTaksi gibi şirketlerin verdiği hizmetin aslında atla deve olmadığını, ideal şartlarda bu cep telefonu uygulamasını kendilerinin de yazdırabileceğini anlattık.

Dedik ki, aslında BiTaksi uygulamasını taksiciler bir imece yapıp yazdırabilirler. Taksilerini kullanan yolcularına önemli bir hizmet ifa eden bu uygulamayı kendi aralarında yapacakları imece usulü para toplama ile (buna Batı’da crowdfunding deniyor) iyi bir yazılım grubuna yazdırabileceklerini duyunca, akılları fişeklendi.

“Evet abi ya”, dedi cin fikirli bir taksici, “duyuyoruz, 200 arabası olan filo şirketleri, benzin istasyonlarıyla anlaşıp daha fazla benzin alıyorlarmış”. “Bizim İstanbul’da 18.000 taksi var. Sadece derneğimize kayıtlı 2.200 araba var, bizim de en az yüzde on almamız lazım. Bu benzinin bir kısmı bile bu uygulamaya yapacağımız yatırımı ve bakım masraflarını karşılar”.

Airbnb ve Uber gibi şirketler, teknoloji yatırımının merkezinde kurulmuşlar. Bu merkezde, yani Silikon Vadisi’nde istemediğiniz kadar çok para, her gün startuplara yatırıma dönüşüyor. Ancak, bu özel finans merkezinin kuralları da var: Her yapılan yatırım belli bir süre içinde misliyle geri alınabilmeli. Merkezi olarak çok hızlıca karar verilebilen bir atmosferde, çok kolayca bulunan milyonlarca dolarlık yatırımın bedeli, kısa süre içinde, tercihen 5-6 yıldan önce on, yirmi hatta yüz kat olarak geri ödenmesi.

Uber şirketi, Airbnb ve diğer binlercesi, evet değerli hizmet veriyorlar. Ama aynı zamanda da bizlerle taksiciler arasındaki, bizlerle odalarını kiralayan ev sahipleri arasındaki, bizlerle alışveriş yaptığımız mağazalarla, iş ortaklarımızla aramızdaki özel ilişkiye el koyuyorlar, bu veriye sahip oluyorlar. Hizmet verme görüntüsü altında, aslında imece usulüyle kolayca yapılabilecek yazılımları bize milyar dolarlık bedellerle geri ödetmeyi planlıyorlar.

İşte bu ince planın fazla uzak olmayan bir gelecekte geri tepeceğini buradan nazik bir şekilde işaret etmek de benim görevim. Nedenlerini, niçinlerini de ileriki günlerde detaylarıyla irdeleyecek, bu Ali Cengiz oyunlarının nasıl bozulabileceğini tartışacağız. Yakın gelecekte, Uber, Airbnb, TaskRabbit, PayPal gibi şirketlerin yaptığı işi gören, ama tamamen açık kaynak ve imece usulü çalışan, mülkiyeti bize ait yazılımlar hayatımıza dahil olabilirler. Yok yok, daha net ifade edeyim; kesin olacaklar!

Coin Türk’in profil fotoğrafı

Yayın hayatına 2014 yılı Mart ayında başlayan CoinTürk, Kripto Para ve Blockchain teknolojileri ve yeni nesil finansal teknolojiler (Fintech) hakkında güncel haberler yayınlamaktadır.

Tepkini Göster

İyiymiş
Kötü
Keyifli
Yok artık!
Bu ne ya!
Harika!

Tepkini Gif ile Göster

Yorumlar 1

Bir Cevap Yazın

Yeni Dünya Düzeni: Yakın Gelecek

Facebook yada Google+ ile Giriş Yap

Üyelik Hesabın Yok mu?
Üye Ol

Şifremi Unuttum!

Üye Ol

veya

Yazı Tipini Seç

Haber Görsel Liste Anket Test Video